Uczniowie I Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Opocznie w roku szklonym 2026/2027 po raz kolejny przystąpili do programu IKB koordynowanego przez zespół pracowników Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Jest to interdyscyplinarny, wieloaspektowy projekt popularyzujący nauki biologiczne, którego zadaniem jest upowszechnianie wyników badań najnowszych osiągnięć naukowych.
W dniu 18 września odbył się wykład inauguracyjny pt. „Pszczoły – superorganizm doskonały?”. Prelegentem była dr hab. Marzena Szwed (Katedra Biofizyki Medycznej UŁ ).
Podczas wykładu przedstawiono najważniejsze informacje dotyczące życia pszczół, organizacji rodziny pszczelej, pracy pszczelarza oraz produktów powstających w ulu. Omówiono również choroby
i zagrożenia, które mogą wpływać na kondycję całej rodziny.
Rodzina pszczela składa się z królowej, robotnic i trutni. Osobniki te różnią się wyglądem, budową oraz pełnionymi funkcjami. Królowa odpowiada przede wszystkim za rozmnażanie i może składać około tysiąca jaj dziennie. Wydzielane przez nią feromony pomagają utrzymać prawidłową organizację rodziny. Najliczniejszą grupą są robotnice, których w silnej rodzinie może być kilkadziesiąt tysięcy. Ich zadania zmieniają się wraz z wiekiem. Młode robotnice zajmują się czyszczeniem komórek i opieką nad czerwiem, następnie karmią larwy, budują plastry i magazynują pokarm, a starsze pełnią funkcję strażniczek oraz zbieraczek. Trutnie są większe od robotnic, mają dobrze rozwinięte oczy
i długie skrzydła. Ich głównym zadaniem jest zapłodnienie królowej. Rozwijają się z niezapłodnionych jaj i nie posiadają żądła ani gruczołów woskowych.
Podczas wykładu prelegentka omówiła budowę ula. Ważną jego częścią są plastry zbudowane z sześciokątnych komórek. Taki kształt pozwala dobrze wykorzystać przestrzeń i zapewnia konstrukcji dużą stabilność. W komórkach rozwija się czerw oraz przechowywany jest pokarm. Jednym
z najważniejszych produktów ula jest miód. Pszczoły zbierają nektar, który zawiera dużą ilość wody. Po przyniesieniu go do ula nektar jest przetwarzany przez pszczoły, a woda zostaje częściowo usunięta. Następnie miód trafia do komórek plastra i zostaje zasklepiony woskiem. Jego głównymi cukrami są glukoza i fruktoza. Miód może pozostawać płynny lub ulegać naturalnej krystalizacji. Pszczoły zbierają również pyłek kwiatowy, który jest dla nich źródłem białka. Przynoszą go do ula w postaci obnóży pyłkowych. Po wymieszaniu z miodem i przeprowadzeniu fermentacji powstaje pierzga. Innym produktem jest propolis, czyli kit pszczeli, tworzony z żywic i substancji balsamicznych zbieranych z roślin. Wykorzystywany jest przez pszczoły między innymi do zabezpieczania ula. Wśród pozostałych produktów pszczelich wymieniono także wosk, mleczko pszczele i jad pszczeli.
Podczas wykładu omówiono również podstawowe zasady prowadzenia pasieki. Pasieczysko powinno znajdować się w suchym, nasłonecznionym i osłoniętym od wiatru miejscu. Ule ustawia się na podstawkach, aby chronić je przed wilgocią, a różne kolory pomagają pszczołom rozpoznawać własny ul. Ważne jest również zapewnienie pszczołom dostępu do wody oraz odpowiedniej ilości roślin, z których mogą zbierać nektar i pyłek. Jesienią pszczelarz przygotowuje rodziny do zimy i kontroluje zapasy pokarmu.
Wykład pokazał, że rodzina pszczela jest bardzo złożonym i dobrze zorganizowanym systemem, w którym każdy osobnik pełni określoną funkcję. Pszczoły mają znaczenie nie tylko ze względu na produkcję miodu i innych produktów, ale przede wszystkim dzięki zapylaniu roślin.
Ich ochrona ma więc znaczenie zarówno dla pszczelarstwa, jak i dla całego środowiska.
